Over God, bier en kaas

Eeuwenlang al trotseren monniken de nacht en vullen koude, donkere kloosterkerken met hun gezangen en nachtgebed. Ook vandaag nog, in de abdij van Orval bijvoorbeeld. Of in die van Maredsous. Wij bezochten beide abdijen en geven hier mee wat je kunt verwachten. Een scherp contrast met de moderne maar hectische buitenwereld, dat staat vast.Verblijven binnen de muren van een abdij is meestal exclusief voorbehouden voor bezinning. Devraag is alleen wat dat precies inhoudt. Om dat te leren, stuur ik een mailtje naar de père hôtelier van Orval. Of we een kijkje mogen komen nemen. Het antwoord luidt verrassend genoeg positief. “Als we ons maar aan de regels houden.”

 

Gewijde stilte

En die zijn er in een trappistenabdij, eigenlijk een cisterciënzerabdij van de strikte observantie, genoeg. Om te beginnen is er de stilte. De monniken leven en werken in absolute stilte. Van de retraitanten wordt hetzelfde verwacht, op zijn minst tijdens de maaltijd.
In het begin ervaren we de stilte als drukkend, maar gaandeweg werkt ze bevrijdend. Met de stilte daalt ook de rust over je neer. En het decor van Orval helpt een handje. De abdij ligt in een oase van groen, ver weg van het verkeer en de beslommeringen van de wereld.

 

Cel

Het verblijf van de retraitanten ligt rond de Cour des Retraitants, tussen het publieke bezoekerscentrum en de monnikenvleugel (naast de basiliek) in. Het is opgedeeld in quartiers of kwartieren, hetgeen wat militair aandoet. Dat geldt ook voor het interieur van de cellen of kamers. Als vrouw heb ik nooit legerdienst gedaan, maar dit is volgens mij hoe een brits eruit ziet. Sober dus. Aan de muur hangt een kruisbeeld, uiteraard, en een verklaring van de naam van je kamer. Want elke cel draagt de naam van een heilige. Ik slaap bij Sint Alberic.
Voor de rest is de rondgang snel gemaakt: links staat een kast voor je bagage, rechts hangt een lavabo met spiegel. Daartussen bevindt zich een tafel met één stoel en op het roodgeruite tafellaken ligt de Heilige Schrift. Een badkamer is er niet, tenminste niet op je kamer. Wel aan het einde van de gang. Daar bevinden zich de gemeenschappelijke douches en toiletten. Elke cel geeft wel uit op het imposante binnenplein. In de achtergrond liggen de ruïnes van de 12de-eeuwse abdij. Terwijl het donker wordt, verwonder ik me erover hoe weinig een mens eigenlijk maar nodig heeft. Tegen 21u is niet alleen de absolute stilte maar ook de volledige duisternis neergedaald over Orval.

 

Van metten tot completen

De volgende morgen begint vroeg. Althans voor de monniken. Zij staan elke dag om 4.45u (zomeruur) op. Gelukkig wordt dit van de retraitanten niet verwacht. Het is te zeggen: het staat iedereen vrij. Omstreeks 8u zie ik wel al enkele retraitanten terugkeren van de dienst in de basiliek.
De monniken van Orval werken 8u per dag, lezen 8u (studie, gebed) en slapen 8u. Het ritme van het monastieke leven wordt bepaald door de getijdengebeden (vijf staan open voor retraitanten: metten om 5u, lauden om 7.30u, sexten om 12u, vespers om 17.30u en completen om 20u, om 20.30u gaan de poorten van de abdij onherroepelijk dicht). Om 21u gaan de monniken slapen.
Orval telt momenteel nog 10 monniken, 1 postulant en 1 novice. De jongste broeder is 42, de oudste 92. Alles is gemeenschappelijk. De abt Lode Van Hecke is een Vlaming. Een keer per jaar mag een broeder bezoek ontvangen.

 

Tafelbier

De maaltijden vinden eveneens plaats op vaste uren. Cisterciënzers eten geen vlees, want dat was vroeger een luxeproduct, wel twee eieren per week. Voor de retraitanten is dit niet van toepassing. ’s Avonds (18.30u) krijgen ze een warme schotel aangeboden (bij ons gevulde pasta), met brood, kaas, een appel en een Orval-tafelbier (van 3,2%, speciaal gebrouwen voor de abdij). Ontbijten kan ‘s morgens (van 6u-9u), met brood, kaas en fruit, koffie, thee of chocolademelk. Iedereen ruimt zijn tafel af en hulp bij de afwas wordt zeer gewaardeerd. Wel allemaal in stilte, al speelt er op de achtergrond liturgische muziek.

 

Stilstaan

Het ontbijt is overigens de enige keer dat je oog in oog komt te staan met een monnik en enkele woorden kunt wisselen. Père hôtelier spreekt ons aan over de summiere lengte van ons verblijf (1 nacht). En we moeten hem gelijk geven. Terwijl het leven van de retraitanten ons eerst bevreemdde, bekruipt ons na amper één dag ook de aandrang om een boek te nemen, te gaan zitten en te bezinnen. De getijdengebeden, ook al duurden de completen maar 20 minuten, zijn nog steeds niet aan ons besteed, maar dat hoeft ook helemaal niet. Orval gaf ons de gelegenheid om even stil te staan. We kunnen het iedereen alleen maar aanraden.

 

Praktisch

Verblijf: Orval is een populair bezinningsoord. Tijdens ons verblijf telden we 60 retraitanten. Het gangbare tarief luidt 35 euro per persoon per nacht (minimum 2 nachten). Bedlinnen kost 8 euro, badlinnen 2 euro. Maar geld mag volgens de monniken geen beletsel zijn. Retraitanten krijgen op vertoon van hun sleutel gratis toegang tot het bezoekerscentrum met de ruïnes.
Bezoek: Dit begint met een film over het monastieke leven (20 min). Daarna volgt een bezoek aan de ruïnes uit de 12de eeuw. De huidige en derde abdij is immers vrij recentelijk gebouwd in de 20ste eeuw, op de kelders van die van de 18de eeuw die door de Franse Revolutie werd verwoest. De bouw werd gefinancierd door de familie de Harenne die in 1926 150 ha schonk aan de orde van Citeaux om een nieuwe abdij te bouwen.
De rondleiding begint of eindigt aan de Mathildebron, waar de legende van Orval (le val d’or) uit de doeken wordt gedaan. Kort gezegd verloor gravin Mathilde van Toscane haar trouwring in de bron. Die werd haar teruggeschonken door een forel. Uit dank liet ze hier een klooster oprichten. Het is trouwens ook het water van deze bron dat de brouwerij voedt. Verder nog: het museum in de 18de eeuwse kelders en het Abraham-bijgebouw, nieuw sinds half april, waar het bier brouwen wordt toegelicht.
Prijs: 5,50 euro volwassenen, senioren en studenten 5 euro, 7-14 jaar 3 euro. Nederlandstalige rondleiding (gratis) in september op zondagmiddag om 14u, 15u, 16u en 17u.
A l’Ange Gardien: Deze herberg werd gebouwd in 2010 en geopend op 1 juli 2011. Alleen hier kun je de groene Orval (4,5%) drinken (van het vat), eveneens gelanceerd op 1 juli 2011. Prijs: 2,20 euro (25 cl). Dagelijks open van 10u tot 21u in het hoogseizoen, van 11.30u tot 20u in het laagseizoen, gesloten op maandag en in januari.

 

Trappisten

Trappisten zijn cisterciënzers van de strikte observantie, al verwijst de term anno 2011 vaker naar het bier dat door hen gebrouwen wordt. Het was Orval dat in 1997 de benaming ‘trappistenbier’ liet beschermen om commercieel misbruik tegen te gaan. Wallonië telt drie trappistenbieren (Orval, Chimay en Rochefort), wereldwijd zijn er zeven (Westmalle, West-Vleteren, Achel en La Trappe). De opbrengst wordt gebruikt voor eigen behoeften en goede doelen.

Bier

De brouwerij van Orval werd opgericht in 1931 om de heropbouw van Orval te financieren. Ze ligt binnen de muren van de abdij en wordt gerund door 30 arbeiders onder leiding van een monnik. Zij brouwen 65.000 hectoliter per jaar voor 21 miljoen flesjes amberkleurige Orval (6,2%). Het recept is van meester-brouwer Martin Pappenheimer. Het glas werd ontworpen volgens de gulden snede. Maandag is de brouwdag, tot 5u in de volgende ochtend. Dinsdag tot donderdag wordt er gebotteld. En vrijdag schoongemaakt. De arbeiders werken in twee ploegen. Om hygiënische redenen kan de brouwerij niet worden bezocht, m.u.v. de jaarlijkse opendeurdagen.
Tip: Orval bewaar je rechtop bij 12 à 14°C. Niet in de koelkast want dat doodt de levende gist.

 

Kaas

De kaasmakerij van Orval (sinds 1928) bevindt zich achter de brouwerij. Drie arbeiders, opnieuw onder leiding van één monnik, maken 200 ton kaas per jaar, op basis van het recept van de Franse trappistenabdij Portdu- Salut. De melk is afkomstig van de omliggende streek van de Gaume. Eén kilogram kaas bevat 12 liter melk. In de winkel vind je maar één kaas van Orval, de jonge. Bij de abdij verkopen ze ook Le Vieil Or (6 maanden oud) en bierkaas (24u gemarineerd).

Maredsous

In Maredsous keren we terug naar de roots. Deze abdij herbergt de orde van de benedictijnen, die voorafgaat aan de cisterciënzers (zoals in Orval). De broeders bevinden zich in Maredsous, de zusters in Maredret.
De huidige gebouwen zijn in 1872 opgetrokken in neogotische stijl, in opdracht van de familie Desclée die haar fortuin maakte in gas- en elektriciteit.
Alleen de kerk is gratis toegankelijk voor toeristen, maar tijdens een geleid bezoek (tweetalig) kom je ook in het klooster (kapittelzaal, kloosterommegang, enz.). Regelmatig loop je een van de 32 monniken tegen het lijf.
Een leuke formule is de rondleiding met proeverij achteraf, met één of de drie bieren en kaas (respectievelijk 5 of 9 euro). Deze degustatie vindt plaats in een aparte, sfeervolle ruimte, niet in het minst omdat de tap op een voormalig altaar werd gemonteerd.

 

Bier

Het bier van Maredsous is geen trappist maar een abdijbier. Het werd van in het begin buiten de muren van de abdij gebrouwen. Reden daarvoor is de aanwezigheid van het college Sint Benoît, dat nog altijd bestaat en 265 studenten telt, al dan niet op internaat. Het recept werd ontwikkeld door Vader Atout , maar wordt al ruim 50 jaar gebrouwen bij Duvel-Moortgat in Breendonk (35.000 hectoliter per jaar). Al ligt het laatste woord nog altijd bij vader abt. Er zijn drie soorten Maredsous: blond, bruin (ontstaan als kerstbier) en tripel.

 

Kaas

Maredsous maakt een uitgebreid gamma van kazen, van de klassieke blokken (merk Maredsous of jonge abdijkaas bij Aldi) over fagotin tot de laatste nieuwigheid met geitenkaas. Eveneens naar het recept van Vader Atout en nog steeds met rijping in de kelders van de abdij. In totaal 3.000 ton per jaar. Ook hier kun je de kaasmakerij om hygiënische redenen niet bezoeken.

 

Onthaal Bij Sint-Jozef

Het onthaalcentrum huist in de vroegere kunstambachtenschool van het klooster. Na een geslaagde renovatie werd het in februari 2011 heropend. Veel eikenhout en blauwe steen zorgen voor traditionele Ardense gezelligheid. Het restaurant is bijzonder populair, bij zowel locals als toeristen. Hier kun je alle smaken van Maredsous proeven, in brood, kaas, bier en afgeleide producten. Kaaskroketten (8,15 euro) bijvoorbeeld met een Maredsous blond (2,30 euro), geserveerd in een pul. Nog op het menu: een croque met Maredsouskaas, kaasplank, enz. Eén van die smaken mee naar huis nemen, kan natuurlijk ook.

 

Praktisch

Maredsous is ook bereikbaar met het openbaar vervoer. Elke dag van het jaar open, zelfs met Kerstmis. Dan is een bezoek aan Maredsous zelfs een aanrader, wegens de mooie mis. Elke zaterdag en zondag zijn er tweetalige rondleidingen om 14u en 16u. Prijs 2,50 euro. Duur: 1.15u. Verblijven kan hier ook, voor meditatie, gebed of voorbereiding van een huwelijk.